1) Hastalık; ramazanda sahih ve salim iken hastalanmış olan bir adam oruca devam ettiği ve oruç tuttuğu takdirde hastalığının şiddetlenmesinden veyahut çok sürmesinden korkarsa onu sonra kaza etmek üzere iftar etmesi ve oruç tutmaması caizdir. Hastaya bakan da hasta gibidir.

2) Ramazanda yolcuların (misafirlerin), oruç tutmayıp ta sonra tutmaları caizdir. Şu kadar ki, zayıflığı ve güçlüğü mucip değilse yolculuk da oruç tutmak efdal ve hayırlıdır.

3) Mecburluk = zor görmek. Dediğini yapmaya kadir olan bir adam tarafından orucu bozması, bozmadığı takdirde kendisini öldüreceği veyahut vücuduna bir zarar getireceği söylenirse orucunu bozması caizdir.

4) Gebe veyahut emzikli olan bir kadın oruç tuttuğu taktirde kendisine veyahut çocuğuna bir zarar geleceğinden korkarsa oruç tutmayıp sonra kaza eder. Emzirdiği çocuk başkasının olsa yine böyledir.

5) Oruca dayanamamak, açlığa veya susuzluğa dayanamayıp adeta aklının ve havassının bozulmasından korkan kimse orucunu bozar ve oruç tutmaz.

6) Düşkünlük ve ihtiyarlık; vücutça günden güne düşmek ve aşağılamak üzere iyice ihtiyarlamış olan bir adama düşkün ve ihtiyar denir. Böyle olan kimsenin oruç tutmaması caizdir. Böyleleri oruç tutamayacakları gibi sonra kaza da edemeyeceklerinden oruç tutmayıp fidye verirler.

Nafile oruç tutanlar hakkında “ziyafet,, bir özürdür. Binaenaleyh, gündüz ziyafete çağrılmış olan bir kimsenin böyle oruçlu bulunmasından hane sahibi hoşnut olmazsa orucunu bozup sonra kaza etmesi caizdir.

Bir güne bir gün kaza eder. Hane, sahibinin oruçlu olması da böyledir. Fakat dikkat edilsin, “nafile oruç,” olursa! Farz veya vacip oruçlar için ziyafet özür olamaz.

2)Sahuru biraz geç yemek,

3)Güneşin battığı tamamen anlaşıldıktan sonra iftarda acele etmek iftar vaktinde : «Allahümme leke sumtü vebike âmantü ve aleyke tevekkeltü ve alâ rızkıke eftartü» demek sünnettir.

2)Gözüne sürme çekmek,

3)Bıyığına yağ sürmek,

4)Zaif düşmeyecek ise kan aldırmak veya hacamat olmak,

5)Misvak kullanmak, ağzım fırça ile yıkamak,

6)Ağzına su alıp gargara yapmak,

7)Burnuna su çekmek,

2)Lüzumsuz yere bir şey çiğnemek (kadın ufak çocuğu için bir şey çiğnemek icap eder ve çiğneyecek bir oruçsuz kimse bulamazsa çocuğu muhafaza için çiğneyebilir.)

3)Sakız çiğnemek (Tahtavî’de beyan olunduğuna göre,sakız çiğnemenin sadece mekruh olup da orucu bozmaması şu şartlarladır: Ağzın yaşlığı ile sakızdan mideye bir şey gitmemek;

Sakız çiğnenmemiş olmamak, eczası bir birine gayet yapışkan olup dağılmamak. Binaenaleyh, eğer kara sakız gibi çiğnemekle eriyip içeriye gider, yahut sakız beyaz ve fakat çiğnenmemiş, veyahut eczası yekdiğerine yapışmamış olursa, oruç yalnız kerahetle kalmayıp fasit olur, bozulur. Şu halde sakız çiğnemek orucu bozmaz demek bu meseleyi tamamen bilmemektir. Bu kayıtları herkes kolayca tefrik edemeyeceğinden ve sakız çiğnerken mutlaka tadı ve sairesin içeriye gideceğinden sakız orucu bozar tarafını iltizam edip çiğnememek lâzımdır. Esasen kerahet mutlak olduğu için tehrimiyyeye mahmul olmak lazımdır.)

4)Nefsinden emin olmayanlar için, öpmek, boynuna sarılıp kucağına almak, (inzal vukua gelmemek şarttır. O zaman sade kerahetle kalmaz oruç da bozulur.)

5)Tükürüğünü ağzında biriktirip yutmak,

6)Kan aldırmak ve hacamat olmak ve meşakkatli bir işte bulunmak gibi kendisini zaif düşüreceğini zanneylediği bir işi yapmak, (zaif düşürmeyeceğini bilirse mekruh değildir.)

2)Oruçlu olduğunu bilerek yemek veya içmek (ister gıda cinsinden olsun ister deva nev’inden).

3)Ağzına giren yağmuru, doluyu, karı yutmak.

4)Tütün içmek, üt veya amber ile tütsülenip dumanı içine veya ciğerine çekmek.

5)Enfiye çekmek: (Adamına göre enfiye ve tütün yemekten ziyade keyif ve zevk verir. Ve âdeta yemek gibi bir ihtiyaçtır.)

6)Çiğ et yemek,

7)İç yağı ve pastırma yemek,

8 )Buğday tanesini; kavrulmuş, veyahut başağından taze
çıkarılmış arpa tanesini yemek, yani yutmak, yahut çiğneyip tadım almak,

9)Hariçten bir susam tanesi veyahut o kadar başka bir yenecek tane alıp yutmak (muhtar olan kavle göre orucu bozar ve kefareti de icap eder) ,

10)Kil ve saire gibi yemesini âdet eylediği bir çamuru yemek (bazı aş yeren kadınlarda böyle seve seve kömür, kül, kil ve çamur yiyenler vardır. Bunlardan kefaret lazım gelir) ,

11)Az miktarda tuz yemek, (muhtar kavle göre hem kaza, hem de kefareti muciptir) .

12)Karısının veyahut başka sevdiği kimsenin tükürüğünü yutmak, (bundan hoşlanıp lezzet alacağı için arzusu yerini bulmuş olur. Başkalarının tükürüğü insana iğrenç geleceği cihetle mucibi kefaret değildir) ,

13)Kan aldırdıktan, yahut gıybet ettikten veyahut kemali Habeş ve şehvetle karısını öptükten sonra oruç bozuldu zannile bile bile orucu bozmak. İşte ramazanda oruçlu iken bunlardan birini bile bile yapmış olan kimseye hem kaza, hem de kefaret lazım gelir.

Kaza; orucu günü gününe tutmaktır. Kefaret; eğer vakti varsa bir köleyi azat etmektir. Ondan âciz ise, yahut şimdi olduğu gibi öyle bir şey yok ise, bozduğu bir gün orucun yerine iki ay veya altmış gün bir biri ardınca oruç tutmaktır.

Yaşlılıktan, yahut zaiflik ve hastalıktan dolayı oruç tutmadan âciz ise altmış fakiri sabahlı akşamlı doyurmaktır. Doyurmak, yedirmek ile de olur; Yemek parasını eline vermek ile de olur. İşte kefaret budur. Bu üç suretin birisi ile olur. Bunların hiç birisine gücü yetmezse Allahtan afiv ve mağfiret ister. Birkaç defa kefareti icap eder şekilde
oruç bozmuş olan kimseye eğer evvelkilerin kefareti yapılmamış ise hepsine bir kefaret yetişir. (Sahih olan budur.)

Üzerine kefaret orucu borç olan bir adam, bu iki ay orucu hiç kesmeden tutmak lâzımdır. Binaenaleyh, araya ramazan veya oruç tutmak haram olan günler gibi başka bir mâni girerse yeniden başlamak lâzımdır. Meselâ : Elli beş gün tuttuktan sonra ramazan girerse, ramazan orucunu tutup bitirdikten sonra yeni baştan iki ay kefaret orucu tutması lâzımdır. Evvelkiler kefaret yerine geçmez. Şu kadar ki, kadının âdet günleri araya girerse o günlerde tutmayarak, sonra evvelki günlere ekleyip ikmal eder.

Hz. Davud’un bu küçümsemesi üzerine ALLAH, kudretiyle kurt’u konuşturup dile getirir, ve kurt şöyle der:

Ey ALLAH’ın Peygamberi, ALLAH bana öyle bir ilham verdi ki, gündüzleri her gün bin kez, (ALLAH‘ ı tesbih ve tenzih ederim, her türlü övgü O’na mahsustur. Kainatta tek tasarruf sahibi O’dur. O’ yücelerin yücesidir ) derim. Geceleri de, her gün bin defa, (ALLAH‘ım, Peygamberin güneş Hz. Muhammed‘e ve O’na tabi olanlara selamet ver !) derim.. De bakalım, ya sen neler söylersin ki senden istifade edeyim :

Bu sözler üzerine Hz. Davud, içinden kurtu hakir gördüğüne çok pişman oldu. ALLAH ‘dan korktu, hatasından döndü ve tevekkül etti

ALLAH’ın dostu Hz İbrahim Selam olsun ona, hatalarını hatırladığı zaman kendinden  geçer, kalbinin şiddetle çarptığını hissederdi. ALLAH kendisine Cebrail‘i gönderdi. Cebrail Hz. İbrahim‘e:  ALLAH (c.c) sana selam ediyor ve ( Dostundan korkan bir dost gördün mü ?) diyor, dedi.

Bunun üzerine Hz. İbrahim şu cevabı verdi :

Ey Cebrail, hatalarımı hatırladığım ve cezasını düşündüğüm zaman dostluğu unutuyorum !

İşte , Peygamberlerin, salihlerin, ermişlerin hali budur. Düşünün okuyucu kardeşlerim düşünün.

1)Oruç bozma tam tamına vaki ise, hem kaza, hem kefaret lâzımdır. Oruç bozma tastamam olmayıp ta eksik kalmış ise yalnız kaza lâzımdır.

2)Yemede içmede hem sureden, hem manen oruç bozma vaki ise, hem kaza, hem kefaret lazım gelir. Yalnız sureden, yahut yalnız manen oruç bozma vaki ise yalnız kaza lazım gelir.

3)Sureden oruç bozma, ağız ile yutmak; manen oruç bozma, kendisinde gıda veya deva veya telezzüz gibi bir menfaat bulunan bir şeyi içine (midesine) veya dimağına iletmektir.

4)Şu halde kendisinde gıda, deva, telezzüz gibi bir menfaat bulunan bir şeyi yutmak, hem kaza, hem kefareti muciptir. Çünkü bunlarda sureden ve manen oruç bozma vardır. Oruç bozma tastamam vakidir. Fakat böyle bir menfaat bulunan bir şeyin, yutulmaksızın içeriye, mideye yahut dimağa varması yahut menfaati bulunmayan bir şeyin yutulmadı yalnız kazayı muciptir. Bunun için sulfata yutmak hem kaza ve hem de kefareti mucip olur. Fakat yaraya akıtılan bir ilâç mideye veyahut dimağa varsa dahi yalnız kazayı mucip olur.

5) Muvakkaa ; kendisinde kemal bulunursa, yani şehvetle muamelei zevciye bulunursa kaza ve kefareti muciptir. Çünkü bu tastamam oruç bozmadır; Kemal bulunmazsa, yalnız kazayı muciptir.

Bir de kefareti dünyevî bir cezadır. Binaenaleyh, onda eksiklik bulunmamak, özürsüz olmak, orucu zor ile değil kendi isteği ile, yanılarak değil bile bile bozmuş olmak, oruca geceden niyetlenmiş bulunmak, oruç bozduktan sonra kendisine şer’i bir özür ile iftar mubah olmamak şarttır. Çünkü, şüphe kefareti defeder.

İşte kaza ve kefaret hakkında bilinmesi lâzım gelen umumî kaide ve esaslar bunlardır. Aşağıda yazacağımız şeyler bu esaslara göre tahlil edilirse kolayca anlaşılır.

1- Oruçlu olduğunu unutarak yemek, içmek ve müvakaada bulunmak,

2- Kadının iştiha olunan (malûm) mahalline şehvetle bakmak veya düşünmek suretiyle inzal vaki olmak.

3- Uyurken ihtilâm olmak,

4- Zevcesini sadece öpmek,

5- Sabaha kadar gusletmeyerek sabah yıkanmak,

6- Ağzına gelen balgamı yutmak,

7-Kafasından burnu içine inen akıntıyı içine çekip yutmak,

8-Denize veyahut başka bir suya dalıp kulağına su kaçmak,

9- Kendi isteği ile olmayarak boğazına duman girmek,

10-Boğazına toz girmek, veya sinek kaçmak,

11- Ağzına aldığı ilâcın tadı boğaza varmak,

12-Dişleri arasında sahur yemeğinin artığı olarak kalan ve nohut tanesinden küçük olan şeyi yemek,

13-Hariçten susam tanesi kadar bir şey alarak ağzının içinde yavaş yavaş çiğneyip yok etmek ve tadı boğazına varmamak. Eğer çiğnemeden hariçten böyle bir şeyi yutarsa oruç bozulur.

14-İhlile ilâç veya su akıtmak (İmamı Azam ve İmamı Muhammed’e göre mesaneye vasıl olsun olmasın bozmaz. İmamı Ebû Yûsuf e göre mesaneye vasıl olursa bozulur.)

15-Bıyık yağlamak,

16-Kendi dilemesi ve istemesi olmayarak kusmak, (çok dahi olsa yine orucu bozmaz.)

17-Kendiliğinden içeriden gelen kusuntu, yine kendiliğinden içeriye gitmek, (ağız dolusu dahi olsa, sahih olan, orucu bozmaz.)

18-Parmak salıp (ağız dolusu olmayarak) azıcık kusmak.

19-Kusmak isteyerek ağıza az miktarda getirilen kusma kendiliğinden geri gitmek veya geri alınmak,

20-Kan aldırmak,

21-Sürme çekmek,

Bu saymış olduğumuz şeylerin hiç birisi ile oruç bozulmaz. Oruçlu olduğunu unutarak yemek yiyen bir adam eğer oruç tutmaya kudreti olan sağlam bir kimse ise görenler, oruçlu olduğunu hatırına getirmelidir. Eğer öyle bir adam olmayıp zaif ve âciz ve orucu tamamlamaya kudreti yok ise, oruçlu olduğunu hatırlatmamalıdır. Böyle unutarak yiyip içmek orucu bozmaz. Yalnız bir şart ile ki, yiyip içerken oruçlu olduğunu hatırlayınca hemen bırakıp ağzını yıkamalı ve akşama kadar oruçlu olarak durmalıdır. Eğer böyle yapmaz da yerken oruçlu olduğu akıma gelir ve yine yemesine devam ederse o zaman oruç bozulur.